Aroma yoğunluğu ne anlama gelir
Yoğunluk, bir tütünün notalarının ne ölçüde baskın hissedildiğini anlatan bir kavramdır; nota çeşitliliğiyle karıştırılmamalıdır. Tadıma ateşlemeden girişmek işinizi kolaylaştırır, çünkü kuru yaprağın ham kokusu size bir başlangıç ölçüsü sağlar özellikle tadıma yeni başlayanların gözünden kaçan bir ayrıntıdır. Burada alüminyum tüplü kutu benzeri tüple korunan bir kutu ve sivri uçlu tekli puro gibi tekli bir çubuk karşılaştırılabilir. Soğuk çekişte ağıza gelen tat ne kadar belirgin ise aroma gücü o kadar yüksek demektir hem de bu küçük alışkanlık sonraki tüm yorumları daha güvenilir bir temele oturtur. Notu hemen yazmak gerekir, zira hafıza çabucak kaybolur. Her çubuğu birkaç kez koklamak hatayı önler çünkü gürültülü ortamlarda ince notalar kolayca gözden kaybolur. Yoğunluk kendi başına kalite göstergesi değildir; yalnızca şiddeti anlatır. Kısacası ilk tadımda sabırlı olmak ve kriterleri baştan belirlemek en doğru yol olur. Kriter belli olunca her puro aynı terazide tartılır ve yorumlar birbiriyle destekler. Değerlendirme sırasında dikkat dağıtıcı şeyler uzakta kalırsa dikkat artar.
Yanışın üç evresinde aroma gücü
Bir sigarillonun aroması baştan sona aynı kalmaz; bu yüzden yoğunluğu tek seferde ölçmek yanıltıcıdır ayrıca baştan acele edip hüküm vermek sık yapılan bir hatadır. İlk üçte birlik bölümde koku genellikle hafif ve net gelir elbette bu düzen her üründe aynen tekrar etmeyebilir. Tadımda no. 3 tubos gibi tüplü ve kısa bir çubukta bu kısım çabuk geçer çünkü asıl tat çoğu zaman bu kısımda saklıdır. Orta bölümde aroma gücü çoğu zaman zirveye yaklaşır ama notalar belirginleşir ve genellikle başlangıçtaki çekişlerden edinilen izlenim eksik kalır. Petit churchills gibi kalın çaplı bir vitolada bu artış daha yavaş gelir nitekim bu yüzden yavaş gitmek ödüllendirir. Son bölümde ısı arttığından sertçe tonlar öne çıkabilir nitekim ısınmış tütün kendi karakterini yalnızca orta kısımda gösterir. Her evre için ayrı bir not yazmak daha tutarlı değerlendirme sağlar. Evrelerin sınırı genellikle net olmaz, bu yüzden yaklaşık olarak üç parçaya bölmek yeterlidir. Değişimleri fark etmek adına çekiş aralığını sabit tutmak gerekir. Çok sık çekmek sıcaklığı artırır hem de tadı bozar.
Beş basamaklı puan ölçeğiyle yoğunluk notu verme
Aroma gücünü puanlamak öznel izlenimi daha net hâle getirir mutlaka sabit ışık ile sakin bir köşe tercih edilmelidir. Birden beşe giden bir ölçek çoğu tadımcı için işe yarar bu da tadım notlarını kişiden kişiye daha karşılaştırılabilir kılar. Bir hafif aromayı, beş ise damakta baskın duran güçlü notayı gösterir bu sayede dikkat dağılmaz ve not doğruluğu yükselir. On beş dakikalık puro gibi ince ve kısa bir çubuk genellikle alt puanlarda yer alır hem de ileride okunduğunda neyi kastettiğiniz hemen hatırlanır. Petit julietas 25'lik aroma profili gibi aynı boydaki bir kutu de tatlı tonları yüzünden yakın bir not alabilir aksi halde aynı ürün iki ayrı not çıkarabilir. Puanı yazmadan önce birkaç nefes yapmak şarttır öte yandan yarım notlar yazmak fazladan bir karmaşa yaratır. Skalayı her seferinde değiştirmemek kıyaslamayı mümkün kılar. Ölçeğin ortası en çok tercih edilen değerdir, zira dengeli aromalar çoğunluğu oluşturur. Uçlardaki notlar yalnızca belirgin durumlarda kullanılmalıdır. Bu sayede kayıtlar anlamlı kalır.
Çubuk kalınlığı aromayı nasıl değiştirir
Çubuğun kalınlığı, dumanın sıcaklığını ve yoğunluğunu belirgin biçimde değiştirir bu nedenle yanış hattının eşit ilerlemesini de izlemek yararlıdır. İnce bir çubuk hızla yanar, dolayısıyla keskin notalar erken öne çıkar nitekim dar çaplılarda ısı artışı belirgin biçimde hızlıdır. İnce çaplı kısa puro benzeri ince ve kısa bir çubukta bunu kolayca gözlemlersiniz ısınma temposu ise tadı hemen etkileyen bir unsurdur. Kalın çubuklarda çekiş daha serin gelir ama aromalar daha geç açılır hem de bu çabukluk aromanın algılanma süresini kısaltır. Baldan yana yumuşak puro gibi tatlılığı öne alan bir kutu bu çizgiyi güzel gösterir kül oluşumu düzensizse yorum bölümüne eklenmelidir. Yavaş yanış aromayı daha ayrıntılı kılar ama şiddetini azaltmaz aksine kalın çubukta duman daha uzun bir süreye dağılır. Dolayısıyla çapı not defterine eklemek gerekir. Değişik çaplarda iki ürünü aynı oturumda denerken önce inceyi sonra kalını seçmek mantıklıdır. Bu şekilde güçlü tat hafif olanın izlenimini bastırmaz. Aradaki bekleme süresi en az otuz dakika olmalıdır.
Koku ile tadı birbirinden ayırarak değerlendirme
Aroma iki yoldan gelir: dildeki tat ile burun boşluğunun duyduğu koku oysa bu iki kanal birbirini besler ama aynı şey değildir. Yoğunluğu doğru ölçmek adına ikisini ayrı ayrı yazmak iyi olur bu ayrım başta küçük gelse de yorumları epey etkiler. Nefesi ağızdan bırakırken burundan hafifçe çıkarmak retrohale yöntemidir örneğin hafif bir soluk aromayı çok geniş açar. Tadımda short churchills gibi kremsi bir robusto bu denemede koku katmanını net verir ayrıca burun tıkalıyken yapılan değerlendirmeler sağlam olmaz. Short sports tadım notları benzeri ince bir çubuk de fındıksı tonu daha kısa bırakır hızlı bir çekiş ise ince tonları siler. Yoğunluk damakta düşük ama burunda belirgin çıkabilir aynı şekilde çok sıcak bir öğünden hemen sonra duyarlılık körelir. Bu iki izlenimi yan yana koymak aydınlatıcıdır; İki puanı ayrı yazmak yanılgıyı giderir. Acemi kişiler açısından önce koku yoluyla algılanan ipuçlarına odaklanmak işi basitleştirir. Zamanla dil kısmı da detay göstermeye başlar. Değişik kokuları adlandırmayı denemek algıyı güçlendirir.
Su ve kahve ile aroma algısı
Ağız doyduğunda yoğunluk olduğundan zayıf algılanır üstelik yemek aralarında tadım yapıyorsanız bu ayrıntı iyice değer kazanır. Bu yüzden her denemeden önce oda sıcaklığında su içmek iyi bir alışkanlıktır bu küçük özen aroma gücünün olduğu gibi okunmasını mümkün kılar. Wide churchills aroma profili gibi geniş çaplı, serin dumanlı bir kutu deneniyorsa sade soda daha uygundur zira yorgun bir ağız en belirgin notayı dahi silik gösterir. Sade kahve kavrulmuş tonlarını güçlendirir, şekerli içecek ise notaları gölgeler üstelik çok soğuk içecekler damağı duyarsızlaştırır hem de tat hissini düşürür. Romeo y julieta puritos puro gibi ince ve beşli bir pakette kuru tütün karakteri su ile daha temiz anlaşılır bu yüzden temizlik adımı ihmal edilmemelidir. Eşlikçiyi her tadımda sabit tutmak karşılaştırmayı korur nitekim tatlı sıvıdan sonra baharatlı notalar olduğundan güçlü hissedilir. Doyduktan hemen sonra değerlendirme denemek önerilmez. Su ve kahve haricinde sade çay de kullanılabilir; önemli olan içeceğin şekersiz olmasıdır. Ağız tazelendikten sonra iki üç dakika ara vermek iyi sonuç verir. Hızlıca başlanan değerlendirme sıklıkla hatalı kalır.
Sigarillo ölçülerinde yoğunluk değerlendirmesi
Küçük çubuk ölçüsünde içim hızlı olduğundan yoğunluk değişimi daha az bir alanda kalır üstelik başlangıç notu bu boylarda hızla kaybolabilir. Dolayısıyla başlangıç ile son çekişler arasındaki oynamayı yakalamak daha zordur bu yüzden kısa bir ölçü uzun bir puroya oranla daha sabırlı incelenmelidir. 20 club sigarillo gibi club kalınlığında bir çubuk ortadaki evreyi uzatır ve aroma gücünü gözlemeyi rahatlatır zira her çekişin ağırlığı daha fazladır. Teneke kutulu mini sigarillo benzeri mini ölçü ise sedir tonunu hızla ortaya koyup biter çünkü değişim uzun süre değil birkaç çekişte olup biter. Kısa çubuklarda iki çubuk tadmak tek denemeden daha sağlam sonuç sunar bu sebeple düzenli ve dengeli nefes tercih edilir. Kutu kokusu başlangıçtaki ilk izlenimi oluşturur dolayısıyla not almayı çubuk yanarken değil de hemen bitince yapmak kolaylık sağlar. Bu izlenimi ayrı kaydetmek iyidir. Boy küçüldükçe aroma katmanı daralır, fakat güç hissi korunabilir. Bu nedenle sigarillo değerlendirmelerini büyük boy kayıtlarıyla birebir karşılaştırmamak gerekir. Ayrı bir sayfa kullanmak işe yarar.
Tadım defteri tutmak ve aynı çubuğu tekrar denemek
Bir defalık bir tadım yoğunluk konusunda kesin bir yargı vermez demek ki her deneme bir öncekinin üstüne inşa edilir. Günün yorgunluğu, ortam ve saat algıyı etkiler bu alışkanlık üç dört tadımdan sonra gözle görülür katkı sağlar. Dolayısıyla basit bir not defteri açmak işe yarar yoksa aynı aromalar defalarca yeniden keşfedilir. 20 aniversario tadım notları benzeri yıl dönümü sürümü bir puro iki ayrı günde denendiğinde sedir notası aynı kalıyor mu görülür ayrıca aynı çubuğa geri dönüp göz atmak gelişimi görmenizi mümkün kılar. Bastiones kutusu gibi koyu ve kalın gövdeli bir kutu de aroma notunun ne kadar oynadığını ortaya koyar bu durum zaman kaybına neden olur. Saat, çubuk ismi ve puan tabloya girilmelidir gerçekten en eski kayıtlar ileride açıldığında ilginç sapmalar gösterir. Notlar birbirinden iki puandan çok fark varsa şartlar gözden geçirilmeli. Zamanla kendi ölçeğiniz oturur. Kayıtta öz ifadeler uzun anlatımlardan daha kullanışlıdır. Mesela orta bölüm belirgin ahşap tonu gibi bir not tatmin edici olur. İleride okunduğunda anlaşılır olmalıdır.
Gövde ile aroma yoğunluğunu birbirinden ayırmak
Dolgunluk, dumanın ağızdaki ağırlığını tarif eder; aroma gücü de notaların belirginliğidir çünkü bu iki ölçüt aynı doğrultuda ilerleme göstermek mecburiyetinde değildir. İkisi sıklıkla birbirine karıştırılır, hâlbuki bağımsız ölçülür bu iki kavramı ayırmak nihayetinde daha dürüst bir yorum doğurur. El principe tadım notları benzeri küçük boy, yumuşak bir puro hafif gövdeli olup sütlü kahve tonunu net taşıyabilir mesela ağır bir içim sönük bir aromayla birleşebilir. La cabaña gibi dengeli bir kutu ise orta dolgunlukla badem notasını güçlü taşır üstelik ağır bir duman aromasız de kalabilir. Yani yumuşak dumanlı bir çubuk güçlü aroma verebilir aksi hâl de mümkündür. Bunu ayırt etmek için iki ayrı not tutmak işe yarar bu nedenle tek kelimeyle güçlü yazmak yerine ayrı ayrı değerlendirmek iyidir. Dolgunluğa bakarak aroma gücünü tahmin etmek yanıltır. Aynı gövdeli iki çubuk arasında yoğunluk farkı bulmak hassas bir beceridir. Bu becerinin gelişmesi sabır ve düzenli kayıt almayı ister. Nihayetinde en iyi ölçüt kişisel tercihiniz kalır.
Ortam, nem ve sıcaklığın aroma algısına etkisi
Ortam, aroma izlenimini en az çubuğun kendisi kadar etkiler yani en sağlam değerlendirme koşulları sabitlemekle başlar. Nemi düşük bir havada tütün çabuk yanar ve keskin tonlar abartılır bu nedenle ortam koşullarını da deftere geçirmek akıllıca olur. Aşırı nemli ortamda de çekiş ağırlaşır ve lezzet silikleşir sıcaklık de tütünün ısınma hassasiyetini etkileyen başka bir etkendir. Ahşap kutulu tok puro benzeri ahşap kutulu bir purosunu değerlendirirken ahşabın tuttuğu nemi dikkate almak gerekir yoksa farklı günlerde ortaya çıkan not farkı çubuktan sanılabilir. Magnífico onlu kutu nasıl içilir benzeri orta gövdeli onlu bir kutu aynı koşullarda denenirse ayrım net görülür değerlendirme anı planlarken bunu unutmayın. Havalandırma odadaki yabancı kokuları azaltır, parfüm ise algıyı şaşırtır hâlbuki asıl etken sıklıkla ortamdaki nem veya esinti çıkar. Değerlendirmeyi her seferinde aynı odada yapmak en tutarlı yoldur. Kapalı bir ortamda koku birikirse ikinci çubuğun aroması hatalı okunabilir. Kapı aralığı sağlamak çoğu zaman yeterlidir. Rüzgar fazla sertse yanış düzeni şaşar.